Trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) diễn biến ngày càng phức tạp và sự thay đổi trong mô hình quản lý chính quyền địa phương, hội thảo “Tăng cường khả năng chống chịu với thiên tai và biến đổi khí hậu trong bối cảnh mới” đã được tổ chức vào ngày 10/12/2025 tại Hà Nội. Sự kiện là diễn đàn quan trọng để các nhà quản lý, chuyên gia và các tổ chức quốc tế cùng thảo luận về các chiến lược mới, ứng dụng công nghệ số và chia sẻ những bài học kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương.

Hội thảo do Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với tổ chức ISET-Quốc tế tại Việt Nam (ISET), tổ chức Plan Quốc tế tại Việt Nam (Plan) và Quỹ Z Zurich đồng tổ chức với sự tham dự của đại diện các tỉnh/thành phố đang triển khai dự án bao gồm Quảng Trị, Huế, Gia Lai và Cần Thơ, cùng các địa phương khác thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai như Lào Cai, Tuyên Quang, Lai Châu, Sơn La, Bắc Ninh, Nghệ An, Hà Tĩnh và Thanh Hóa. Sự kiện cũng ghi nhận sự tham gia của nhiều tổ chức phi chính phủ, viện nghiên cứu và trường đại học hoạt động trong lĩnh vực phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần mang đến những góc nhìn đa chiều và tăng cường kết nối giữa các bên.

Trong bối cảnh Việt Nam vừa chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hội thảo là cơ hội để các bên liên quan trao đổi và thảo luận về các chính sách, định hướng và thực tiễn liên quan đến công tác tăng cường khả năng chống chịu với thiên tai và biến đổi khí hậu. Tại sự kiện, các bên đã cùng nhau tập trung làm rõ những yêu cầu đặt ra đối với chính quyền địa phương trong việc nâng cao năng lực phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu, chia sẻ kinh nghiệm, bài học và các mô hình hiệu quả đã được triển khai trong khuôn khổ dự án ZCRA cũng như từ các cơ quan, tổ chức tham gia. Những trao đổi này nhằm củng cố cơ sở thực tiễn và khoa học cho việc xây dựng các giải pháp phù hợp, hỗ trợ cộng đồng nâng cao khả năng chống chịu trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Ông Nguyễn Trường Sơn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai phát biểu khai mạc Hội thảo (nguồn phongchongthientai.mard.gov.vn).

Mở đầu hội thảo, Ông Nguyễn Trường Sơn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (PCTT) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thích ứng với bối cảnh mới. Theo Kết luận 213-KL/TW ngày 21/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương, công tác PCTT hiện nay yêu cầu sự vào cuộc quyết liệt của toàn bộ hệ thống chính trị. Đặc biệt, trong bối cảnh sắp xếp bộ máy chính quyền địa phương hai cấp, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền là yếu tố then chốt. Chính sách mới tập trung vào nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và rõ kết quả”. Điều này giúp các địa phương chủ động hơn trong việc huy động nguồn lực tại chỗ, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước thông qua việc rà soát, kiện toàn tổ chức bộ máy PCTT.

Toàn cảnh Hội thảo (ảnh: Nguyễn Hữu Phúc)

Một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo là cách tiếp cận toàn diện trong cảnh báo lũ sớm (EW4All). Chi cục Thủy lợi và BĐKH thành phố Huế cùng tổ chức ISET đã chia sẻ mô hình thành công trong việc chuyển đổi từ dự báo truyền thống sang hệ thống cảnh báo dựa trên tác động và lấy con người làm trung tâm. Hệ thống tại Huế đã giải quyết được những hạn chế của phương thức cũ như: thông tin khó hiểu, truyền tin không kịp thời trong điều kiện cực đoan. Bằng việc xây dựng cơ sở dữ liệu vết lũ lịch sử và bản đồ ngập lụt trực tuyến trên GisHue, người dân có thể tra cứu mối tương quan giữa mực nước sông và độ sâu ngập tại vị trí cụ thể của mình. Đặc biệt, đợt mưa lũ cuối tháng 10 năm 2025 đã ghi nhận tới 19 triệu lượt truy cập xem thông tin mực nước trên ứng dụng Hue-S, cho thấy hiệu quả vượt trội trong việc tiếp cận thông tin của người dân.

Một đóng góp nổi bật khác tại hội thảo là mô hình “Điểm quan trắc ngập cộng đồng” được trình bày bởi đại diện Chi cục Thủy lợi tỉnh Gia Lai. Tại các vùng hạ lưu sông Hà Thanh và sông Koon – những nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi lũ lụt cực đoan, việc thiếu dữ liệu vết lũ từng là rào cản lớn cho công tác dự báo và quy hoạch. Giải pháp của Gia Lai tập trung vào việc huy động sự tham gia trực tiếp của người dân và chính quyền cơ sở:

Thứ nhất là xây dựng cơ sở dữ liệu thực tế: Tiến hành đo đạc, chuẩn hóa tọa độ và gắn các bảng vết lũ tại các vị trí trọng yếu thuộc các xã như Tuy Phước Đông, Tuy Phước.

Thứ hai là số hóa dữ liệu: Các dữ liệu này không nằm trên giấy mà được tích hợp trực tiếp vào Cơ sở dữ liệu PCTT cấp tỉnh, cho phép chia sẻ miễn phí và minh bạch cho cả cơ quan nhà nước và cộng đồng.

Thứ ba là thể chế hóa trách nhiệm: Gia Lai đã xây dựng quy chế phối hợp rõ ràng giữa cấp tỉnh và cấp xã trong việc thu thập và quản lý dữ liệu. Điều này giúp biến việc quan trắc ngập lụt thành một hoạt động tự thân, bền vững tại địa phương, tạo tiền đề để thiết lập mối tương quan chính xác giữa lượng mưa và độ sâu ngập thực tế.

Ông Michael Szönyi, Giám đốc Liên minh Zurich về Khả năng chống chịu khí hậu Thích ứng với Biến đổi Khí hậu tại Quỹ Z Zurich (ảnh: Nguyễn Hữu Phúc).

Đến từ tổ chức World Vision International (WVI) Việt Nam, bài tham luận về dự án tại tỉnh Thanh Hóa đã làm rõ vai trò của công nghệ trong việc bảo vệ cộng đồng. Dự án đã xây dựng hệ sinh thái PCTT dựa trên mô hình “Kiềng 3 chân”: Thiết bị - Công nghệ - Con người. Việc lắp đặt các trạm đo mưa tự động và tháp báo lũ tại các xã như Hóa Quỳ, Thanh Phong đã thay đổi hoàn toàn cách ứng phó của người dân. Thay vì “chờ nước đến chân mới nhảy”, giờ đây thông qua ứng dụng Vrain và hệ thống tin nhắn SMS, cán bộ và người dân có thể biết trước nguy cơ từ 2-3 tiếng. Kết quả thực tế từ các cơn bão Kajaki và Bualoi năm 2025 cho thấy, nhờ áp dụng bản đồ sơ tán số và báo cáo nhanh qua Zalo, các địa phương đã không có thiệt hại về người và giảm thiểu tối đa thiệt hại tài sản...

Toàn thể Hội nghị chụp hình lưu niệm

Hội thảo kết thúc với nhiều bài học quý báu. Các chuyên gia thống nhất rằng, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với việc đào tạo năng lực cho con người. Mỗi cộng đồng cần có những “nòng cốt số” để hỗ trợ người cao tuổi và hộ nghèo tiếp cận thông tin. Đồng thời, các địa phương cần có kế hoạch duy trì, bảo trì các trang thiết bị từ nguồn ngân sách bền vững để đảm bảo tính liên tục của hệ thống.

Cuộc hội thảo “Tăng cường khả năng chống chịu với thiên tai và biến đổi khí hậu trong bối cảnh mới” không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ thông tin mà còn mở ra những hướng đi mới, khẳng định rằng sự kết hợp giữa chính sách quyết liệt và công nghệ số hiện đại chính là chìa khóa để bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân trước những biến động khắc nghiệt của thiên nhiên.

Tin bài: Nguyễn Thế Cương