Năm 2025 ghi dấu ấn là một năm đầy thách thức đối với tỉnh Nghệ An khi các loại hình thiên tai diễn ra bất thường với cường độ cực đoan, tần suất dày đặc. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai – Tìm kiếm cứu nạn và Phòng thủ dân sự tỉnh (nay là Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh) và sự đồng lòng của nhân dân, công tác phòng chống thiên tai đã đạt được những kết quả quan trọng, từng bước xây dựng một xã hội an toàn hơn trước những biến động khắc nghiệt của khí hậu.

Một số hình ảnh thiệt hại trên địa bàn tỉnh Nghệ An (ảnh: Liên Nguyễn)

Năm 2025, Nghệ An chịu ảnh hưởng trực tiếp của 21 đợt không khí lạnh, 02 đợt rét đậm, rét hại, 12 đợt nắng nóng gay gắt và 18 trận lốc sét, mưa lớn cục bộ. Đặc biệt, Biển Đông đón nhận 15 cơn bão và 6 áp thấp nhiệt đới, trong đó các cơn bão số 3, 5, 6 và 10 và áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) 16-19/8 đã tác động trực tiếp, gây thiệt hại nặng nề cho tỉnh Nghệ An.

Thiên tai 2025, những hiện tượng cực đoan chưa từng có

Lũ lịch sử: Do ảnh hưởng của bão số 10 và hoàn lưu sau bão, một đợt mưa lớn diện rộng đã gây ra lũ đặc biệt lớn trên sông Cả. Tại trạm Mường Xén, Thạch Giám và Con Cuông, mực nước đều vượt mốc lịch sử năm 2011, 2018 và 1975. Đáng chú ý, lưu lượng lũ về hồ Bản Vẽ đạt mức kỷ lục 12.800 m³/s, vượt xa lưu lượng lũ kiểm tra thiết kế.

Nhiệt độ khắc nghiệt: Các đợt rét đậm, rét hại đầu năm ghi nhận nhiệt độ tại Quỳ Châu xuống mức 4,9°C. Ngược lại, nắng nóng đỉnh điểm vào tháng 5 khiến nhiệt độ tại Tương Dương chạm mốc 41,2°C.

Tai nạn trên biển: Vùng biển Nghệ An xảy ra 43 vụ tai nạn, làm 22 người chết và 5 người mất tích, chìm 5 tàu cá.

Thiên tai 2025, thiệt hại về người và tài sản

Thiên tai đã gây tổn thất to lớn với ước tính tổng thiệt hại kinh tế lên đến hơn 8.900 tỷ đồng. Trong đó:

Về người: 12 người chết và 31 người bị thương.

Về nhà ở: 705 nhà bị sập hoàn toàn; hơn 106.000 nhà bị tốc mái, hư hỏng.

Về di dân: Hơn 13.364 hộ dân (khoảng 41.621 nhân khẩu) đã phải sơ tán khẩn cấp.

Chi cục Thủy lợi Nghệ An phối hợp cùng Cục Quản lý đê điều và PCTT cứu trợ tại xã Hữu Kiệm (Ảnh: Thanh Nhân)

Trước bối cảnh thiên tai khốc liệt, tỉnh Nghệ An đã triển khai đồng bộ cả ba khâu: Phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả.

Chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa: Tỉnh đã kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự (PTDS) các cấp và xây dựng phương án ứng phó sát thực tế. Công tác dự báo được chú trọng thông qua việc phối hợp chặt chẽ với Đài Khí tượng Thủy văn, thực hiện cảnh báo sớm qua tin nhắn và các nền tảng mạng xã hội như Facebook "Thông tin phòng chống thiên tai Nghệ An". Đặc biệt, ứng dụng khoa học công nghệ được đẩy mạnh trong quan trắc, giám sát tàu cá và vận hành công trình thủy lợi. Tỉnh cũng tổ chức 134 lớp tập huấn và 13 đợt diễn tập để nâng cao kỹ năng cho cộng đồng.

Quyết liệt trong ứng phó: Khi thiên tai xảy ra, phương châm "4 tại chỗ" được phát huy cao độ. Các lực lượng vũ trang (Quân sự, Biên phòng, Công an) đã huy động hàng trăm ngàn lượt cán bộ, chiến sĩ hỗ trợ nhân dân sơ tán và cứu hộ cứu nạn. Trong năm, Ban Chỉ huy PTDS tỉnh đã tham mưu ban hành 191 công văn, 19 công điện và thực hiện 3 lệnh vận hành hồ thủy điện Bản Vẽ để cắt giảm lũ cho hạ du.

Khắc phục hậu quả và ổn định đời sống: Chính quyền đã kịp thời phân bổ hơn 500 tỷ đồng từ ngân sách địa phương và tiếp nhận 800 tỷ đồng hỗ trợ từ Trung ương để sửa chữa đê điều, hồ đập và hạ tầng thiết yếu. Công tác hỗ trợ an sinh xã hội được thực hiện khẩn trương với hơn 22,5 tỷ đồng dành cho việc xây mới, sửa chữa nhà ở cho người dân.

đ/c Hoàng Nghĩa Hiếu – Phó Bí thư thường trực tỉnh Nghệ An kiểm tra công tác chuẩn bị phòng sơ tán người dân tránh bão tại trường Tiểu học Diễn Bích (ảnh: phòng QLDD)

Dự báo tình hình thiên tai năm 2026

Nhận định xu thế khí hậu:

Từ tháng 01-06/2026:

+ Không khí lạnh: Có khả năng hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm (TBNN), tuy nhiên vẫn gây ra các đợt rét đậm, rét hại (RĐ, RH) tập trung trong nửa cuối tháng 01 đến tháng 02/2026. Cần đề phòng khả năng xảy ra những đợt RĐ, RH với nhiệt độ thấp nhất giảm mạnh, đặc biệt tại vùng núi phía Tây và có thể kèm theo hiện tượng băng giá, sương muối.

+ Bão/ATNĐ: bão/ATNĐ hoạt động trên khu vực Biển Đông và ảnh hưởng đến tỉnh Nghệ An có khả năng ở mức tương đương so với TBNN (TBNN trên Biển Đông: 3,8 cơn, đổ bộ vào đất liền: 1,2 cơn).

+ Nắng nóng: Từ khoảng tháng 4/2026, tỉnh Nghệ An có khả năng xuất hiện nắng nóng cục bộ, sau đó cuối tháng 4 sẽ mở rộng dần toàn tỉnh. Từ khoảng tháng 5, nắng nóng gia tăng hơn về cường độ.

+ Dông, lốc, sét, mưa đá: có khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như: Dông, lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh (nhất là trong giai đoạn chuyển mùa).

Từ tháng 7-12/2026:

+ Số lượng bão và ATNĐ hoạt động trên khu vực Biển Đông và ảnh hưởng đến tỉnh Nghệ An có khả năng ở mức thấp hơn so với TBNN (TBNN trên Biển Đông: 9,6 cơn, đổ bộ vào đất liền: 3,8 cơn); cần đề phòng những cơn bão có cường độ mạnh (tập trung vào tháng 9-11).

+ Trong tháng 7-8/2026, nắng nóng tiếp tục xảy ra ở tỉnh Nghệ An, sau đó từ khoảng tháng 9 nắng nóng có xu hướng suy giảm dần. Nắng nóng có khả năng xảy ra nhiều hơn so với cùng kỳ năm 2025.

+ Mùa mưa tại Nghệ An bắt đầu tương đương TBNN vào khoảng tháng 8/2025.

+ Trong các tháng cuối năm 2026, KKL có khả năng hoạt động ở mức tương đương so với TBNN

+ Ngoài ra, tiếp tục xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như :Dông, sét, lốc, mưa đá trong các tháng chuyển mùa.

Dự báo thủy văn năm 2026: Từ giữa tháng 01 - 06/2026 và tháng 12/2026, mực nước thượng lưu trên các tỉnh Nghệ An biến đổi chậm với xu thế xuống dần, thượng lưu các sông biến đổi chậm, trung lưu dao động theo điều tiết hồ chứa, hạ lưu chịu ảnh hưởng của thủy triều. Riêng trong tháng 5 – 6/2026 có khả năng xuất hiện 1 – 2 đợt dao động hoặc lũ nhỏ. Lưu lượng dòng chảy trên các sông ở Nghệ An cao hơn từ 3-10% so với TBNN cùng thời kỳ. Từ tháng 7- 11/2026, trên các sông Nghệ An có khả năng xuất hiện các đợt lũ lớn. Số các đợt lũ có khả năng ở mức xấp xỉ TBNN từ 2 – 3 đợt lũ/ năm . Đỉnh lũ lớn nhất năm 2026 trên thượng và trung lưu có khả năng ở mức BĐ2 – BĐ3, có nơi trên BĐ3. Hạ lưu sông có khả năng ở mức BĐ1 và trên mức BĐ1. Lượng dòng chảy trên các sông tăng và có khả năng cao hơn so với TBNN từ 15 – 35% cùng thời kỳ.

Để chủ động trước mọi tình huống xẩy ra, cơ quan thường trực về phòng chống thiên tai của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Nghệ An đã đề ra các nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026:

Thứ nhất: Tổ chức Kiện toàn, phân công nhiệm vụ các thành viên cơ quan tham mưu về phòng, chống thiên tai các cấp theo quy định của Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Phòng thủ dân sự.

Thứ hai: Triển khai kế hoạch Thực hiện Kết luận số 213-KL/TW ngày 21/11/2025 của Ban Bí thư về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 24/3/2020 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai.

Thứ ba: Xây dựng kế hoạch phòng chống thiên tai các cấp giai đoạn 2026-2030; phương án ứng phó thiên tai tương ứng với cấp độ rủi ro thiên tai; xây dựng phương án ứng phó thiên tai theo phương châm “4 tại chỗ” tại các vùng có nguy cơ rủi ro thiên tai cao, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới,…

Thứ tư: Tiếp tục triển khai Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 18/6/2018 của Chính phủ và các văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; Chiến lược quốc gia phòng, chống thiên tai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia; Chương trình tổng thể phòng, chống thiên tai quốc gia.

Thứ năm: Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng phòng, chống thiên tai; đảm bảo an toàn cho các công trình phòng, chống thiên tai, nhất là công trình đê điều, hồ đập để bảo bảo an toàn trước mùa mưa, bão.

Thứ sáu: Tổ chức triển khai Quỹ phòng, chống thiên tai.

Thứ bảy: Tăng cường hoạt động thông tin truyền thông, hướng dẫn kỹ năng phòng ngừa, ứng phó với các loại hình thiên tai phổ biến (nhất là bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lũ, lũ quét, sạt lở đất) bằng nhiều hình thức, bảo đảm thông tin về thiên tai đến được người dân tại khu vực chịu ảnh hưởng.

Thứ tám: Tổ chức chỉ đạo, chỉ huy triển khai các biện pháp ứng phó với các trận thiên tai lớn.

Thứ chín: Tiếp tục huy động và triển khai nguồn lực để khắc phục hậu quả thiên tai năm 2025.

Với những bài học kinh nghiệm xương máu từ năm 2025 – lấy "phòng tránh là chính", chủ động, sáng tạo trong điều hành – Nghệ An quyết tâm thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ năm 2026, giảm thiểu thấp nhất thiệt hại, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân, tạo tiền đề vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Tin bài: Nguyễn Thế Cương